“Có công mài sắt, có ngày nên kim” nghĩa là kiên trì làm một việc khó, dù chậm, rồi cũng sẽ thành. Câu này đúng vì mọi kỹ năng đều cần tích lũy đủ lượng mới đổi được chất – điều tôi thấy rõ nhất qua chính việc luyện thư pháp.
Nguồn gốc câu tục ngữ
Câu này gần với thành ngữ Hán “ma xử thành châm” (磨杵成針 – mài chày sắt thành kim). Truyền thuyết kể nhà thơ Lý Bạch thuở nhỏ ham chơi, bỏ học, trên đường gặp một bà cụ đang mài thanh sắt bên bờ suối. Hỏi ra, bà nói mài để làm cây kim. Cậu bé hiểu ra và quay về học hành chăm chỉ. Đây là giai thoại dân gian được kể lại qua nhiều đời, không phải sự kiện có ghi chép chính xác, nhưng bài học của nó thì ai cũng thấy.
Vì sao câu này đúng
- Lượng đổi thì chất đổi: mỗi lần mài chỉ mòn đi rất ít, nhưng cộng dồn đủ lâu thì thanh sắt thành kim.
- Không có đường tắt cho kỹ năng: tay nghề nằm ở số giờ thực hành có chủ đích, không nằm ở mẹo.
- Kiên trì cũng là một năng lực: người giữ được nhịp đều đặn thường đi xa hơn người giỏi lúc đầu nhưng bỏ dở.
Mài sắt trong thư pháp
Thư pháp là ví dụ rất rõ của câu tục ngữ này. Người học bắt đầu từ nét chấm, nét ngang, nét cong, luyện đến khi tay quen, rồi mới ráp thành chữ, thành câu, thành bức. Không ai cầm bút lông lần đầu mà viết đẹp; cũng không ai luyện đều mỗi ngày mà không tiến bộ. Theo kinh nghiệm dạy lớp của tôi, người học chậm mà không bỏ thường vượt người học nhanh mà hay ngắt quãng.
Còn một điều nữa: mài sắt phải mài đúng chỗ. Luyện sai cách lâu ngày thành thói quen xấu khó sửa, nên giai đoạn đầu cần có người chỉ, có mẫu chuẩn để soi lại.