Phúc – Lộc – Thọ, còn gọi là Tam Đa, là ba điều người Việt mong nhất: Phúc là điều tốt lành, gia đình hòa thuận, con cháu đông vui; Lộc là của cải, công danh; Thọ là sống lâu, khỏe mạnh. Vì thế ba chữ này luôn có mặt trong thư pháp ngày Tết và dịp mừng thọ.
Hồi bé, tôi thấy bố mua về ba bức tượng gỗ, hỏi ra mới biết là ba ông Phúc, Lộc, Thọ. Khi ấy chỉ nghĩ đơn giản là để cầu may; lớn lên mới thấy ba chữ này có nhiều điều thú vị.
Ý nghĩa từng chữ
| Chữ | Hán | Nghĩa |
|---|---|---|
| Phúc | 福 | điều may mắn, tốt lành về tinh thần: gia đình êm ấm, con cháu đề huề, có bạn tri kỷ |
| Lộc | 祿 | của cải vật chất, bổng lộc, công danh – thành quả sau một quá trình làm việc |
| Thọ | 壽 | sống lâu, sức sống bền bỉ, mạnh khỏe |
Tích xưa: ba lời chúc dành cho vua Nghiêu
Sách Trang Tử (thiên Thiên địa) kể: vua Nghiêu đi tuần đến đất Hoa, người giữ đất chúc vua ba điều – sống lâu, giàu có và nhiều con trai. Vua Nghiêu từ chối cả ba, vì nhiều con thì lắm nỗi lo, giàu thì lắm việc, sống lâu thì lắm điều tủi nhục. Người giữ đất đáp rằng: nhiều con mà giao việc cho từng người thì có gì phải lo; giàu mà chia cho người khác thì có gì nhiều việc. Tích “ba lời chúc ở đất Hoa” (Hoa phong tam chúc) về sau thành nguồn gốc của những lời chúc đa phúc, đa thọ, đa lộc – Tam Đa.
Hình tượng ba ông Phúc, Lộc, Thọ
Trong tranh tượng dân gian, ông Phúc thường bế trẻ nhỏ (nhiều con cháu là có phúc), ông Lộc mặc áo quan cầm như ý (công danh, tài lộc), ông Thọ trán cao, tay cầm quả đào và gậy (sống lâu). Về lai lịch ba ông, dân gian có nhiều truyền thuyết khác nhau – phổ biến nhất là chuyện ông Phúc chính là danh tướng Quách Tử Nghi đời Đường, người sống thọ và con cháu đông đúc.
Phúc Lộc Thọ trong thư pháp
Viết bộ ba Phúc – Lộc – Thọ, người viết cần thay đổi tự dạng để ba chữ không lặp nhau mà vẫn cùng một tinh thần. Bộ ba hợp treo phòng khách, tặng ông bà dịp mừng thọ, hoặc làm quà Tết. Có thể viết kèm câu đối như “Phúc sinh phú quý gia đình thịnh, Lộc tấn vinh hoa tử tôn hưng”.
Đọc thêm: chữ Phát, chữ An, chữ Bình, Phúc như Đông Hải.