Nhiều người tìm đến thư pháp sau một lần đứng xem ai đó viết chữ: nét bút đi rất thoải mái, như thể người viết chỉ cần thả cảm xúc lên giấy. Khi tự cầm bút, cảm giác ấy biến mất rất nhanh. Nét run, chữ lệch, mực chỗ đọng chỗ khô, và câu hỏi đầu tiên thường là: mình thiếu năng khiếu hay thiếu cảm hứng?
Theo kinh nghiệm giảng dạy của Thư pháp Thanh Phong, điều người mới thiếu thường không phải cảm hứng. Thứ còn thiếu là kỹ thuật đủ vững để cảm hứng có chỗ đi ra. Bài viết này chia sẻ cách chúng tôi nhìn mối quan hệ giữa kỹ thuật và cảm xúc, cùng những gợi ý để bạn chọn cách học thư pháp phù hợp với mình.
Ý chính
- Viết “tùy hứng” đẹp là kết quả của nền tảng bút pháp, không phải điểm xuất phát.
- Giai đoạn nền tảng gồm chép mẫu, làm quen bút – giấy – mực và bố cục; giai đoạn này ít tính sáng tạo nhưng không thể bỏ qua.
- Tự học và học có người hướng dẫn đều cần kỷ luật; nhiều người tiến bộ nhanh nhất khi kết hợp cả hai.
- Đi chậm mà đều giúp bạn nhìn thấy tiến bộ nhỏ và giữ được niềm vui với con chữ.
Viết theo cảm hứng có thay được kỹ thuật không?
Không. Cảm hứng cho bạn lý do để viết, còn kỹ thuật quyết định nét chữ có diễn đạt được điều bạn muốn nói hay không. Một nét bút “bay” chỉ đẹp khi người viết kiểm soát được điểm vào bút, lực nhấn, tốc độ và điểm dừng. Thiếu những điều đó, nét bay dễ thành nét lạc.
Có thể so với ca hát. Người mới hát theo hứng vẫn thấy vui, nhưng khi học nhạc lý và luyện hơi, họ mới nhận ra phần trình bày lúc trước còn nhiều chỗ hụt. Thư pháp cũng vậy: “nghệ” luôn đi cùng “thuật”. Khi bạn đã có kỹ thuật, cảm xúc mới đủ phương tiện để hiện ra trên giấy.
Điều này không có nghĩa là người học vì niềm vui phải ép mình vào khuôn khổ nặng nề. Nếu bạn cầm bút để thư giãn, cứ giữ tinh thần trải nghiệm. Nhưng nếu muốn đi đường dài, viết tặng người khác hay hướng tới tác phẩm hoàn chỉnh, nền tảng kỹ thuật là phần bắt buộc.
Giai đoạn nền tảng khi học thư pháp gồm những gì?
Giai đoạn nền tảng là quãng thời gian bạn học cách điều khiển công cụ và hình chữ, chưa đặt nặng dấu ấn cá nhân. Ở Thư pháp Thanh Phong, chúng tôi chia giai đoạn này thành mấy việc chính:
- Tư thế và cách cầm bút: ngồi thẳng, cổ tay và cánh tay đủ tự do để vận bút. Cách cầm bút ảnh hưởng trực tiếp đến dáng chữ về sau.
- Làm quen bút, giấy, mực: biết bút no mực khác bút khô thế nào, giấy thấm khác giấy trơn ra sao. Đồ dùng không cần đắt nhưng cần đủ và phù hợp bài tập.
- Các nét cơ bản và chép mẫu: luyện nét, rồi ráp chữ theo mẫu của người hướng dẫn. Bắt chước ở giai đoạn này là cách học, không phải thiếu sáng tạo.
- Bố cục ban đầu: đặt một chữ, một câu ngắn lên khổ giấy sao cho cân đối và dễ đọc.
Thời gian để vững nền tảng khác nhau ở mỗi người, tùy tần suất luyện và cách luyện. Thực tế lớp học cho thấy người tập đều đặn mỗi ngày, có người góp ý, thường đi nhanh hơn người tập dồn vào cuối tuần. Bạn có thể đọc thêm bài Học thư pháp mất bao lâu? Bắt đầu từ đâu? để hình dung các mốc cụ thể hơn.
Tự học hay học có người hướng dẫn?
Cả hai đều có thể hiệu quả. Điểm chung là người học phải tự giác, vì không ai luyện tay thay bạn được. Khác biệt nằm ở cách mỗi người tiếp nhận kiến thức.
| Cách học | Phù hợp với ai | Rủi ro cần để ý |
|---|---|---|
| Tự học qua sách, video, hội nhóm | Người thích mày mò, tự rút kinh nghiệm và có thời gian chủ động | Dễ luyện mãi một cách chưa đúng mà không biết; thiếu người chỉ ra lỗi nét và lỗi bố cục |
| Học theo lớp, có giáo viên | Người cần lộ trình rõ, muốn được sửa bài trực tiếp | Nếu chỉ chờ được chỉ việc, người học dễ thụ động và ít tự quan sát |
| Kết hợp hai cách | Người muốn vừa có khung bài bản vừa tự đào sâu | Cần sắp thời gian hợp lý để không ôm quá nhiều tài liệu cùng lúc |
Phần lớn học viên tiến bộ đều đặn mà Thư pháp Thanh Phong gặp đều đi theo cách thứ ba: có lộ trình và người sửa bài, đồng thời tự đọc, tự luyện thêm ở nhà. Nếu bạn đang ở Hà Nội và muốn so sánh các lựa chọn, bài các lớp học thư pháp tại Hà Nội: cách chọn và thông tin tham khảo có thể giúp bạn bắt đầu.
Vì sao người viết thư pháp Việt vẫn nên tìm hiểu thư pháp chữ Hán?
Thư pháp chữ Hán có lịch sử lâu dài, nhiều lý luận về bút pháp, kết cấu và bố cục đã được đúc kết. Người viết chữ Quốc ngữ bằng bút lông có thể học ở đó cách đặt câu hỏi về nét bút, khoảng trắng và nhịp điệu, rồi vận dụng phù hợp với chữ cái Latinh và dấu thanh tiếng Việt.
Bản thân Thanh Phong, sau vài năm viết thư pháp Việt, đã đăng ký học thêm chữ Hán và nhận ra nhiều nguyên lý cơ bản mà trước đó mình bỏ qua. Không cần trở thành người viết chữ Hán thành thạo; điều quan trọng là hiểu nguyên lý để quay về nâng chất lượng con chữ Việt của chính mình.
Giữ cảm hứng trong giai đoạn luyện nền
Giai đoạn nền tảng lặp lại nhiều, nên dễ nản. Một vài cách để đi đường dài:
- Đặt mục tiêu nhỏ cho từng buổi: hôm nay một nhóm nét, ngày mai một chữ ở cỡ khác. Tiến bộ nhỏ nhìn thấy được sẽ nuôi động lực.
- Giữ lại bài cũ: sau vài tuần, đặt bài mới cạnh bài cũ để tự so sánh.
- Giữ tâm thế bình tĩnh khi cầm bút: khi đang bực bội hay vội vàng, nét chữ thường phản ánh ngay. Học cách điều hòa cảm xúc cũng là một phần của việc học thư pháp.
- Đừng vội “phá cách”: sáng tạo đứng trên nền vững sẽ có chiều sâu hơn những nét ngẫu hứng chưa qua luyện tập.
Ông bà ta nói “dục tốc bất đạt”. Học thư pháp không phải cuộc đua xem ai xong kỹ thuật nhanh hơn. Giá trị nằm ở việc bạn hiểu mình qua từng nét chữ và giữ được niềm vui với nó qua năm tháng.
Câu hỏi thường gặp
Học thư pháp bao lâu thì viết được tác phẩm?
Tuỳ tần suất và cách luyện của mỗi người. Người tập đều đặn và được sửa bài thường đi nhanh hơn; xem thêm bài học thư pháp mất bao lâu.
Tự học thư pháp qua video có được không?
Được, nếu bạn tự giác và biết tự quan sát. Rủi ro lớn nhất là luyện sai lâu mà không ai chỉ ra, nên thỉnh thoảng hãy nhờ người có kinh nghiệm xem bài.
Người lớn tuổi hoặc không có năng khiếu có học được không?
Có. Năng khiếu giúp học nhanh hơn nhưng công phu đều đặn có thể bù lại. Quan trọng là chọn bài vừa sức và đi chậm mà đều.
Bắt đầu học thư pháp cùng Thanh Phong
Nếu bạn muốn có một khung học rõ ràng, hãy xem lộ trình học thư pháp Việt để biết nên học gì trước, gì sau. Khi đã sẵn sàng luyện có người sửa bài, bạn có thể tham khảo khóa học thư pháp của Thư pháp Thanh Phong.