Chữ Tâm là một trong những chữ được xin và treo nhiều nhất. Tâm là tâm hồn, tâm lý, tâm tính: phần bên trong của mỗi người, không lộ ra ngoài và có thể đổi thay theo thời gian. Bài này là mấy suy nghĩ của tôi về chữ Tâm: nó là gì, vì sao quan trọng và được hình thành từ đâu.

Vì sao lúc này càng cần nói về chữ Tâm?
Mỗi thế hệ học nhanh hơn thế hệ trước, một phần nhờ khoa học và công nghệ. Nhưng công nghệ cũng là con dao hai lưỡi: trẻ nhỏ hôm nay dễ gặp những tư tưởng lệch lạc, những cám dỗ mà ở tuổi ấy ông cha ta chưa từng biết tới.
Muốn giữ được cái thiên lương, tôi nghĩ dạy nhân cách thôi chưa đủ. Xa hơn, ta cần giúp mỗi đứa trẻ có một cái Tâm trong sáng, luôn biết tìm về điều tốt đẹp.
Nho gia nói tới ba đức Nhân, Trí, Dũng; về sau có thêm năm điều Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín. Tôi xem đó là những chất liệu làm nên cái Tâm của một con người: muốn tâm sáng thì phải học và rèn những đạo lý vốn gắn chặt với nhau ấy.
Chữ Tâm là gì?
Theo cách hiểu của tôi, Tâm là thứ nằm trong bản ngã của con người. Nó hình thành từ nhận thức và được bồi đắp bởi những mối quan hệ, những kinh nghiệm ta rút ra trong đời.
Người xưa có nhiều câu nói về chữ Tâm, chẳng hạn “Tâm bất biến giữa dòng đời vạn biến”: giữ cái tâm không đổi giữa một cuộc sống xô bồ.
Hai câu chuyện nhỏ về người có Tâm
Câu chuyện thứ nhất
Một người thấy ông A sống ác, lừa được nhiều người nhưng rồi bị tất cả quay lưng. Anh rút ra rằng nên sống tốt để được yêu quý. Theo năm tháng, anh học cách cư xử, được bạn bè nể trọng, và người ta gọi anh là người có Tâm.
Câu chuyện thứ hai
Một nhân viên chăm chỉ được sếp đánh giá cao. Một hôm, sếp nhờ một cụ già cố ý đánh rơi mấy tờ tiền. Anh nhặt lên, chạy theo trả lại. Sếp cho rằng anh là người rất có Tâm.
Như vậy, nói ai đó có Tâm là nói cách nghĩ và cách làm của họ thuận lẽ tự nhiên, có ích cho người khác và không hại ai. Nghĩ và làm ngược lại, người ta gọi là “dã tâm”.
Chữ Tâm được hình thành từ đâu?
- Cảm giác. Thấy kẻ gian lừa gạt người khác, điều đầu tiên ta có là sự khó chịu, bất bình.
- Tri giác. Ta phân định đâu là đúng, đâu là sai. Đó là cán cân để quyết định đã đến lúc hành động hay chưa.
- Tư duy. Ta nghĩ xem làm thế nào để bớt cái xấu, bỏ việc sai, hướng tới điều tốt hơn.
- Tưởng tượng. Ta hình dung trước tương lai, cùng với tư duy mà tự răn mình tránh điều ác, theo lẽ phải.
Tâm phải rèn mới sáng
Vì Tâm nằm bên trong, cả ta lẫn người khác đều không nhìn thấy trọn vẹn cái chân tâm mình đang nuôi. Chữ Tâm có tròn, có trong hay không là do sự rèn luyện, tu dưỡng của từng người.
Cổ nhân nói “Giang sơn dễ đổi, bản tính khó dời”. Chữ Tâm nằm trong cái bản tính khó dời ấy và là hạt nhân của nó. Giữ được tâm trong, trí sáng đã khó; có được bản tính thiện lương còn khó hơn. Nhưng không phải vì khó mà ta không làm.
Tôi xin dừng ở đây. Ai có suy nghĩ khác hoặc sâu hơn, xin để lại bình luận để cùng trao đổi.

Những câu hay viết kèm chữ Tâm
- Tâm tưởng sự thành – dồn tâm vào việc gì thì việc ấy dễ thành; xem thư pháp chữ Thành.
- Tâm an vạn sự an – xem chữ An.
- Thiện tâm tụ phúc – lòng thiện thì phúc tụ về; câu đầu trong bộ Tâm – Trí – Đức (ảnh bên dưới).
- Nhân hòa khí vượng gia đình thịnh / Tâm thiện phúc sinh sự nghiệp hưng – câu đối của thầy Vũ Đăng Học.
Chữ Tâm hay đi cùng chữ Đức: có tâm thì mới thành đức. Xem bức Tâm – Đức, chữ Tâm năm 2020 và bài thư pháp chữ Đức.
Chữ Tâm trong bài lâm mô
Hai bài dưới đây đều có chữ Tâm làm chủ: câu đối “Nhân Tâm” do thầy Vũ Đăng Học viết mẫu, và bài lâm mô Tâm – Trí – Đức của một học viên lớp Online.
Đọc thêm
- Nếu các người thành tâm muốn biết
- Ý nghĩa của chữ An
- Ý nghĩa chữ và câu thư pháp: tra theo chủ đề
- Đặt viết chữ Tâm theo yêu cầu
Người viết: Thanh Phong (Bùi Khắc Sáng), người viết thư pháp Việt tại Hà Nội, sáng lập Thanh Phong Thư Môn năm 2018, tác giả sách Thư pháp Việt – Dành cho người mới bắt đầu. Ảnh không ghi tên người viết là chữ của tôi; ảnh ghi “bài lâm mô của học viên” là bài tập của học viên lớp thư pháp Online chép theo mẫu.